“Ik geloof echt dat de dag komt dat ik weer het shirt van de Blazers aantrek. En met een beetje geluk heb ik dan vergeving gekregen voor het breken van jullie harten, samen met mijn eigen hart.
Met liefde. De letter 0”
Damian Lillard in zijn afscheidsbrief aan Portland, 2023
Sommige goede relaties ontstaan op momenten die niet ideaal zijn. Lange tijd waren de omstandigheden van Damian Lillards relatie met Portland en de Trail Blazers tot op zekere hoogte bijzaak. Hij hechtte meer waarde aan goede bedoelingen dan aan resultaten. Voor de misschien wel belangrijkste speler uit de geschiedenis van de franchise, met alle respect voor Bill Walton, was het genoeg om het vertrouwen te voelen dat de directie hem gaf: contractverlengingen waarbij niet op een cent werd gekeken, en jaar na jaar bewegingen op kantoor om het best mogelijke team om hem heen te bouwen.
Toen LaMarcus Aldridge in 2015 besloot zijn geluk elders te zoeken, aarzelden de Blazers niet om zich volledig in handen van Lillard te geven, en lieten ze ook Nic Batum gaan om een nieuwe toekomst op te bouwen. Die vier jaren, die culmineerden in de Western Conference Finals van 2019, waren de huwelijksreis. Opgeluisterd door de onwaarschijnlijke verhalen van Jusuf Nurkic en CJ McCollum. Bijspelers die zich deel van de familie voelden, omdat Lillard elke speler die de deur van de kleedkamer binnenkwam zo behandelde.
Onder normale omstandigheden zou verliezen in de laatste ronde voor de finale van een van de beste teams uit de geschiedenis, zo niet het beste, niet tot overhaaste conclusies moeten leiden. Maar er zat iets in de overmacht die de Warriors toonden (meer in de hele serie dan in elke wedstrijd afzonderlijk), en dat zonder Kevin Durant, wat achteraf moeilijk te negeren is als de kiem van de val van het project.
Die problemen komen erop neer dat geen van de spelers rond Dame hem perfect aanvulde. Lillard is altijd een beperkte ballenverdeler geweest als playmaker. Zijn seizoenen met de meeste assists waren vooral te danken aan de ruimte die zijn medespelers kregen door de enorme dreiging van zijn schot zodra hij de middellijn overschreed, en aan een onmiskenbaar passtalent. Minder aan een bovengemiddeld leesvermogen in twee-tegen-twee-situaties of tegen complexe verdedigingsschema’s.
CJ McCollum verlichtte die creatieve problemen door hem te ondersteunen als ballenhanteerder en uitvoerder in de pick-and-roll. Zijn tekortkomingen kwamen echter bovenop die van Lillard zelf: een verdediger van beperkte lengte en een te tengere fysiek om met bepaalde tegenstanders te dansen zodra teams hem in de playoffs als doelwit kozen. Als voorbeeld het atletische misbruik dat beiden onderging van Jrue Holiday in 2018 en van Klay Thompson en de rij verdedigers van Golden State in 2019.
Jusuf Nurkic was een goede center die door blessures te snel werd teruggezet naar een te beperkte rol, simpelweg vanwege zijn dekking van het veld. Ooit een van de beste verdedigende ankers van de NBA, een uitstekende screener en verzorgde passer, maar iemand die in de aanval te veel aandacht nodig had voor een productie die ver onder de efficiëntiecijfers lag die van een center worden verwacht.
Met andere woorden: de twee belangrijkste talenten naast Lillard waren ook spelers met duidelijke tekortkomingen, niet veel anders dan die van Dame zelf. Het team schreeuwde om een forward die vanuit een ondersteunende rol alle facetten van het spel kon afdekken. En in die zoektocht ging het project uiteindelijk ten onder.
Casting op de vleugel
Al-Farouq Aminu schoot tekort in de aanval en zijn grootste kracht was zijn formaat. Trevor Ariza kwam laat in zijn carrière en Carmelo Anthony was niet wat het team nodig had, hoe gemotiveerd hij ook in Portland aankwam. Robert Covington was een van de beste verdedigers van de competitie, al was hij vooral een systeemverdediger: iemand die nooit zijn positie verliest en helpt aan de zwakke kant, in plaats van de waakhond die Dame en CJ waarschijnlijk nodig hadden. Bovendien werd hij in de aanval steeds eendimensionaler, terwijl de NBA al meer vroeg dan wachten met de voeten achter de driepuntslijn.
53 overwinningen, daarna 35 inclusief de bubble, 42 in een verkort seizoen en een van de grootste individuele prestaties uit de playoffgeschiedenis om zelfs geen enkele wedstrijd in Denver te winnen. En toen zei het lichaam van Lillard stop, waardoor de aanwinsten van Josh Hart en Norman Powell nutteloos werden en de teloorgang van het project begon. Een allerlaatste poging met Jerami Grant maakte duidelijk dat het niet langer een kwestie van passen en meten was, maar van de haalbaarheid van een project dat het zat was tekort te schieten. Zozeer dat degene die altijd oprechte trouw had gezworen zich liet verleiden door wat buiten lag.
Eerlijk als hij was, stapte Lillard het kantoor van Joe Cronin binnen om te zeggen dat hij weg wilde, richting Miami. Toen hij zag dat het niet doorging omdat de Blazers geen akkoord bereikten met Pat Riley, wilde Dame terugkrabbelen, en ontdekte hij dat ze thuis de pagina al hadden omgeslagen.
Op 27 september 2023, met de trainingskampen al gaande, werd Damian Lillard geruild in een driepartijentransfer die hem in Milwaukee deed belanden en waarbij de Blazers 3 eersterondekeuzes, Deandre Ayton en, hoe ironisch is het lot, Toumani Camara ontvingen.
En dat is opmerkelijk, want twee jaar later, met Lillard die gesterkt door ervaring terugkeert na een echte scheiding die hem van zijn gezin hield en een figuurlijke scheiding waarbij hij werd behandeld als een financieel bezit waarvan de betaling kon worden uitgesteld, was de jonge Camara bij zijn terugkeer in Portland het type speler waar Dame jaren eerder alles voor had gegeven.
Damian Lillard: “Dit zou niet mogelijk zijn geweest als ik niet was vertrokken”
Deze twee jaar hebben in Oregon gediend om de boeken op orde te brengen en een paar meevallers te hebben. De grootste: inzetten op een onbenut talent als Deni Avdija, die voor een koopje vastligt ($13M dit seizoen, $11,8M het volgende) voor minstens nog een jaar. Ook een center met een rookiecontract die al een verschil maakt, en de ondertekening van een van de beste 3&D-spelers ter wereld voor 11% van de salarisruimte. Dat alles met behoud van minstens één eersterondekeuze tot 2033.
Dit was niet mogelijk geweest met Lillard, en hij weet dat zelf ook. “Het team waarin ik nu speel had nooit kunnen worden gevormd als ik nooit was vertrokken”, vertelde hij aan NBC News. “We zouden nog steeds proberen manieren te vinden om spelers binnen te halen en een herbouw, de ontwikkeling van spelers en het verzamelen van assets te vermijden. Daarvoor moest ik weg”.
Een ruggengraat die rust op drie spelers die slechts 23% van de cap innemen, terwijl elke superster van de competitie (met vier jaar ervaring) tussen 25% en 35% verdient, maakt het mogelijk gokken te nemen die voor anderen misplaatst kunnen klinken en die bij de Blazers beheersbare risico’s zijn.

Holiday houden op 34-jarige leeftijd en met een salaris van meer dan 30 miljoen dollar leek heiligschennis, en vorig jaar bleek hij de generaal die de basis legde voor een competitief team. Deandre Ayton afkopen terwijl er 23 miljoen moest worden betaald die van de uitgavenlimiet af ging, was een noodzakelijke zet om de rest van het project niet te schaden. Ja Morant halen na al zijn problemen buiten het veld en zijn blessures was iets wat maar weinigen durfden aan te gaan, en wat nu minder gek lijkt. Een Damian Lillard met een Achillespeesblessure terughalen voor een veteranenminimum was weinig meer dan een liefdadigheidsgebaar, en nu hebben ze een speler met een onvergelijkbaar symbolisch gewicht en nog altijd sportieve waarde.
Los daarvan staan de ethisch twijfelachtige beslissingen van Tom Dundon met zijn werknemers en het getouwtrek met de stad Portland en de staat Oregon over de bouw van een nieuw stadion of de renovatie van het Moda Center. Het werk van Joe Cronin is onberispelijk.
Het resultaat van dit alles is dat Damian Lillard in Portland voor het eerst in zijn carrière een groep heeft die hem niet alleen perfect aanvult in deze voorlaatste fase van zijn loopbaan, maar waar hij ook al in zijn eerste periode dolgelukkig mee zou zijn geweest.
Waar plek is voor drie, is plek voor vier
Vier ballenhanteerders als Lillard, Morant, Avdija en Holiday samenbrengen was op papier lastig te structureren. Op het parket volstond het dat Morant zich gedisciplineerd opstelde in het bieden van alternatieven die verder gaan dan het balbezit (in de weinige wedstrijden die hij speelde voor zijn blessure) om te ontdekken dat het allemaal spelers zijn die kunnen overleven zonder dat het spel constant via hen loopt. Jrue bewees al een automaat te zijn onder bevel van Mazzulla en voor Lillard is het geen slechte zaak om fases te hebben waarin hij zichzelf vrij speelt vanaf de driepunter om ruimte te geven aan de rest.
Op dit moment van zijn carrière moet Avdija de meeste verantwoordelijkheid in het creëren nemen, ook al neemt hij 3,2 driepunters per wedstrijd in catch-and-shoot met meer dan 37% succes. De Israëliër beschikt nog over de explosiviteit en kracht die de rest om de een of andere reden is kwijtgeraakt en kan 30 minuten lang de verf van de tegenstander bestoken (tweede speler van de competitie met de meeste penetraties), fouten afdwingen (vierde met de meeste vrije worpen) en de transitie aanzwengelen (5,5 gegenereerde punten per wedstrijd in open veld). Bovendien is hij de beste pick-and-roll-ballenhanteerder als het gaat om de pass naar Donovan Clingan of Robert Williams III (77e percentiel als ballenhanteerder in het 2×2).
Verdedigend zijn deze Blazers meer dan goed bewapend. Clingan door zijn formaat en leesvermogen, Williams door zijn verticale en horizontale dekking, Holiday door zijn verdedigende playmaking en kalmte, Avdija (die door zijn aanvallende belasting wat is teruggevallen) is een bovengemiddelde verdediger, Sidy Sissoko door zijn energie en werklust, Camara… Camara is gewoon een van de beste verdedigende speerpunten ter wereld.
Op dit moment hebben de Blazers de elfde beste verdediging van de competitie en een relatieve defensive rating die 0,9 punten beter is dan het gemiddelde. Dame heeft maar twee keer een top-10-verdediging gehad die ook boven het competitiegemiddelde lag, in 2015 en 2018.
Dankzij dit verdedigende fundament en doordat de aanval door zijn aanwezigheid wordt vermenigvuldigd en er niet van afhankelijk is, kan Damian Lillard zijn momenten in de wedstrijd kiezen voor scoringsuitbarstingen zoals in het derde kwart tegen OKC afgelopen woensdag (13 punten met 5 uit 6 schoten en 3 uit 4 driepunters) of om op te duiken in de Dame Time, zoals tegen de Lakers. En dat terwijl zijn schot (33% achter de boog) nog steeds ruimschoots kan verbeteren.
Het gevolg van al deze oorzaken is dat de Trail Blazers in een opnieuw sterk bezette Western Conference met 8-3 aan de leiding staan, ondanks dat ze twee keer tegen de Lakers en de Thunder, en tegen de Spurs en de Nuggets hebben gespeeld; het achtste beste puntensaldo van de competitie hebben en vooral de kans krijgen om spiritueel en sportief vrede te sluiten met het meest representatieve gezicht uit de recente (en minder recente) geschiedenis van de franchise. Hoeveel ze hem ook altijd verschuldigd zullen blijven.
(Omslagfoto van Troy Wayrynen-Imagn Images)





